Steekmuggen

Steekmuggen (Culicidae) zijn de afgelopen jaren regelmatig in het nieuws. Een aantal muggen staat bekend als vectoren (overbrengers) van verschillende ziekten, waarvan Malaria misschien de bekendste is.

Voor mensen is overlast van hoge aantallen steekmuggen erg vervelend. Het verblijven in een gebied waar je lek geprikt wordt door muggen stemt niet vrolijk. Ook binnen de agrarische sector spelen stekende muggen soms een vervelende rol. Een recent voorbeeld is Blauwtong. Deze virusziekte, die voornamelijk bij schapen voorkomt, wordt overgedragen door een klein steekmugje (Ceratopogonidae, Culicoides sp).

Muggen als overbrengers van ziekten

In Nederland komt Malaria sinds het midden van de vorige eeuw niet meer voor. Door inpolderingen creëerde men lange tijd onbewust een geschikte leefomgeving voor de mug die in Nederland verantwoordelijk was voor deze ziekte: de soort Anopheles atroparvus. Mede hierdoor is Nederland pas laat ‘malaria-vrij’ verklaard. De laatste jaren heerst er angst dat de ziekte zich opnieuw in Nederland zal openbaren. Oorzaken zijn het opwarmen van het klimaat en de actuele trend binnen het natuurbeheer om gebieden te vernatten.

Een relatief milder klimaat maakt het voor zuidelijke soorten makkelijker om zich te verspreiden naar het noorden, of zich na import te handhaven. Een voorbeeld van het laatste is de tijgermug (Aedes albopictus). Deze van oorsprong Aziatische soort is verspreid met de kamerplant Lucky Bamboo en is sinds 2005 uit Nederland bekend. Doordat deze mug in zijn oorspronkelijke leefgebied bekend staat om het overbrengen van verschillende ziektes, waaronder het West-Nijl virus en dengue (knokkelkoorts), heeft dit ook in Nederland de alarmbellen doen rinkelen.

Plaagvorming

De larven van muggen leven in water. Afhankelijk van de soort kunnen dit verschillende watertypen zijn: van een met regenwater gevulde regenton in de tuin tot grotere wateren zoals kanalen en plassen. Muggen zijn erg opportunistisch. Zodra een geschikt biotoop ontstaat voor het afzetten van eitjes en het opgroeien van de larven, kunnen ze tot plaagvorming leiden.

De larven van steekmuggen zijn gevoelig voor predatie. Daarom leven ze veelal in wateren waarin vrijwel geen natuurlijke vijanden zoals vissen en roofinsecten voorkomen. Door vernatting van een natuurgebied kunnen er nieuwe wateren ontstaan waar deze vijanden ontbreken. Muggen kunnen deze gebieden enorm snel koloniseren en vervolgens voor grote overlast zorgen.

Beheersmaatregelen

Ondanks dat de kans in Nederland op het oplopen van een ziekte door steekmuggen op dit moment verwaarloosbaar is, kan plaagvorming zowel sociaal als economisch voor ellende zorgen.

Het belangrijk om de ecologie van de steekmuggen in acht te nemen bij het opzetten van inrichtingsplannen. Bij plannen om gebieden te gaan vernatten is het erg verstandig om al bij de inrichting van het gebied te zorgen dat geen ideale kraamkamer voor steekmuggen gecreëerd wordt. Qua maatregelen kan gedacht worden aan het zorgen voor voldoende connectiviteit, zodat vissen en amfibieën het gebied ook in de loop van het voorjaar kunnen bereiken.

Het is aan te raden om voor en tijdens de herinrichtingprojecten van te voren het potentiële risico op plaagvorming door steekmuggen te analyseren en zo nodig passende maatregelen te nemen. Verder is het aan te raden om tijdens en na de maatregelen de soorten en aantallen muggen te monitoren.

Wat kan Koeman en Bijkerk op dit gebied doen?

Koeman en Bijkerk heeft ervaring met het opstellen van beheersplannen voor natte gebieden. Ook hebben wij de kennis die nodig is om een monitoringsplan gericht op de aanwezigheid van steekmuggen op te zetten en uit te voeren.

Contactpersoon voor dit onderzoeksgebied is Rink Wiggers.